«« Menselijk geluk?
Begin
Goethe, Spinoza en Faust »»

Wapenbezit?

directe link naar dit bericht link naar de reacties rubriek: v&a

Spinoza staat bekend als een vredelievend mens. Een enthousiaste lezer vraagt zich dan ook af of Spinoza voor algemeen wapenbezit was? Zijn die twee zaken met elkaar te rijmen? Een antwoord dat in gaat op ons staatsbestel en de definitie van wapens.

Deze vraag heeft een kort antwoord: Spinoza schrijft namelijk in zijn Politieke Verhandeling, in de paragraaf 10 van hoofdstuk 6 over de "Monarchie": "De militie moet alleen bestaan uit burgers, niemand uitgesloten, en niemand anders. Daarom is het noodzakelijk dat iedereen bewapend is en dat niemand burger wordt die nog niet militair is getraind en niet heeft beloofd het geleerde in te zetten indien nodig."

Daar lijkt niet lang over te discussiëren te zijn. Spinoza beschrijft in zijn Politieke Verhandeling de ideale manier waarop een bepaalde staatsvorm ingericht kan worden. De militie uit de Monarchie dient dan ook primair het doel de monarchie mogelijk te maken. In hoeverre onze monarchie, die losjes op een democratisch beginsel gebaseerd lijkt, met de beschrijving van Spinoza overeen komt, is voor dit antwoord dus van belang.

Staatsinrichting

In paragraaf 3 van dat hoofdstuk schrijft Spinoza dat het staatsbestel zo moet worden ingericht dat iedereen, of men nu wil of niet, zich richt op hetgeen het beste is voor iedereen. Maar omdat elke mens van nature geneigd is zich egoïstisch op te stellen is een machtsbasis nodig waardoor mensen zich schikken. De rede alleen is niet genoeg om mensen het goede te laten doen.

Het is dus belangrijk dat zaken die het algemeen belang aangaan niet worden overgelaten aan de beslissingen van één persoon. Een staatsbestel dat de macht concentreert bij één persoon is volgens Spinoza een land dat leeft in slavernij. Zo'n land kent geen vrede, ook al is het niet in oorlog. Vrede, schrijft Spinoza, zit namelijk "tussen je oren" - niet letterlijk, maar vrede betekent samenwerken, samenleven zonder geschillen. Zoiets ontbreekt natuurlijk in een relatie tussen meester en slaaf!

Dit is waar Spinoza een taak voor de gewapende burgerij ziet. Want die burgers beschermen niet alleen het land tegen buitenlandse indringers. Nee, die burgers zijn tevens in staat hun land te verdedigen tegen een tiran, tegen een alleenheerser die alle macht naar zich toetrekt en daarmee het volk tot slavernij brengt. Die wapens zijn nodig om iedereeen ervan te overtuigen dat leven in dit land betekent dat men zich inzet voor het algemeen belang.

Huidige tijd 

Maar wat betekent dat dan in onze huidige tijd? In ons land waar het dragen van wapens alleen is toegestaan aan een speciaal type burger, zijn er verschillende definities van wapens te geven. Het burger-referendum werd door sommigen aangeduid als een burger-wapen. Het juridische systeem met haar onafhankelijke rechters wordt door sommigen aangeduid als een wapen. Deze wapens geven de burger een beetje munitie tegen misstanden door de overheid en tegen onrecht aangedaan door medeburgers.

Maar Nederland kent een democratie die op z'n zachtst gezegd minder goed functioneert dan gewenst. Als het opkomstpercentage van de verkiezingen tekenend is voor het draagvlak van dit staatsbestel, dan moet de conclusie zijn dat 40% van de vaderlandse bevolking het idee heeft in slavernij te leven, zoals Spinoza dat zegt. Want zij stemmen niet.

Wie dan ook nauwgezet naar de eerder genoemde "wapens" kijkt kan niet anders dan concluderen dat deze niet goed werken. De onafhankelijkheid van de gerechtelijke macht wordt steeds vaker in twijfel getrokken. Het referendum wordt bij herhaling onderwerp van discussie en zonder probleem door regerende politici naast zich neer gelegd. De wetgevende, controlerende en uitvoerende macht hebben steeds vaker  het belang van de enkelen voor ogen, niet dat van het algemeen.

Wie Spinoza's redenatie uit de Politieke Verhandeling volgt ziet dat we dus leven in een land waarin de macht is geconcentreerd bij één persoon, en waarin de machtsbasis die het volk heeft, is geërodeerd tot niets. De 'checks and balances' die nodig zijn om mensen in de pas te houden ontbreken dus!

Dat levert een beeld dat onthutsend maar waar, feilloos overeenkomt met de dagelijkse praktijk. In onderzoek naar corruptie en fraude blijkt dat die in dit land groot zijn. Eén op de zeven ambtenaren wordt regelmatig geconfronteerd met frauduleuze praktijken. Eén op de vijf is bang daarvan iets te zeggen, omdat de eigen manager er aan deelneemt. De vaderlandse bouwsector is een weefnet van wit- en zwart geld, boven- en onder-wereld, met aansprekende voorbeelden als Endstra, Holleeder, Paalberg, Kroes en Jorritsma. Aangenomen wordt dat 5-6% van het BBP op gaat aan het betalen van smeergelden en andere vormen van corruptie.

Het is verleidelijk de conclusie te trekken dat door het ontbreken van een afdoende machtsbasis die in handen is van het volk, deze uitwassen de kop op kunnen steken. Zeker is in ieder geval dat geen enkel mens bestand is tegen de verleidingen die bepaalde machtsposities met zich meebrengen. Dat is geen verwijt, maar een constatering. Et tu, Brute!

Conclusie

Zou Spinoza nu voor algemeen wapenbezit zijn? Met zekerheid is dat niet te zeggen. Wel valt te zeggen dat Spinoza haarscherp de huidige inrichting van onze staat zou hebben geanalyseerd. En daaruit de conclusie had getrokken dat die inrichting anders moet. Een eerste stap is dan de macht zo te herschikken dat er een evenwicht ontstaat tussen de geregeerden en regeerders. En goed functionerende wapens (in wat voor definitie dan ook) zijn het enige dat daarvoor zorgen kan.

Plaats een reactie


Reacties

Aanbevolen

Powered by
Movable Type 4.1