«« In de kantlijn lezen we
Begin
De illusie van democratie »»

Intuïtie versus feiten

directe link naar dit bericht link naar de reacties rubriek: artikelen

"'Dit moet tot de oplossing van het probleem leiden', merkte ik op in een verhitte discussie over een wetenschappelijk probleem. Enig ongeloof maakte zich van de gesprekspartners meester, want het was een oplossing die niet leek gestoeld op een rationele redenering gebaseerd op bekende feiten." Door (F) uit het Eindhovens Dagblad.

'Waarom denk je dat?', was dan ook de logische vervolgvraag. Na enig gepeins kwam ik niet verder dan: 'Het is mijn gevoel dat ergens in die hoek de oplossing gevonden moet worden, maar ik heb op dit moment geen argumenten'. Deze intuïtieve ingeving gaf voeding aan nieuwe experimenten en met de daaruit voortkomende feiten werd de wetenschappelijke puzzel opgelost. De oorsprong van mijn ingeving of intuïtie is moeilijk te achterhalen. Het lijkt achteraf allemaal zo logisch, maar op dat moment leek het niet meer dan een losse flodder spottend met bestaande feiten.

De vermaarde filosoof Baruch de Spinoza, die leefde van 1632 tot 1677, zag intuïtie als de hoogste vorm van het verkrijgen van kennis. Naast intuïtie herkende hij drie andere manieren van kennisverwerving. Allereerst is er kennis verkregen van horen zeggen of op grond van tekens; deze vorm noemt hij nogal indirect en een beetje onzeker. Ten tweede kunnen we kennis verkrijgen door een toevallige ervaring. Het spreekwoord 'al doende leert men' is daarmee verbonden. De derde vorm van kennisverwerving is de weg van de afleiding. Deze concluderende kennisverwerving verklaart hoe de oorzaak van iets wordt verkregen door terug te redeneren, bijvoorbeeld gebaseerd op toevallige ervaringen of door vertellingen.

Dat in de zeventiende eeuw intuïtie hoog stond aangeschreven, lijkt redelijk. Destijds was de op professionele wijze gedocumenteerde feitenkennis beperkt en viel er nog veel te onderzoeken. Maar hoe heeft de relatie tussen feitenkennis en intuïtie zich door de eeuwen heen ontwikkeld? Het meest in het oog springend is natuurlijk de enorme vlucht van de feitenkennis.

Kennis, zoals opgeschreven en gedoceerd, lijkt de basis geworden van onze maatschappij. Er is inmiddels zoveel bekend dat bijna elke vraag of probleem wordt opgelost door feitenkennis en kundig terugredeneren. Intuïtie lijkt een lage plaats gekregen te hebben op de ranglijst van kennisverwerving.

In wetenschap en technologie is het tegendeel waar. Deze kunnen volgens mij niet zonder intuïtie of toeval en het is voornamelijk door deze twee ingrediënten dat er voortdurend vooruitgang is te melden. Bill Gates' intuïtie voor een bloeiende toekomst van software is een prachtig voorbeeld. Hoe kunnen we ervoor zorgen dat intuïtie niet slechts in de wetenschap en 'bij Baantjer in het café' tot opzienbarende resultaten komt, maar bijvoorbeeld ook in onderwijs, bestuur of politiek?

Er zijn nog steeds intuïtief sterke mensen, maar ze moeten wel de tijd nemen voor bezinning en zich niet laten opjagen door de wens naar snel succes. In het laatst geval wordt de intuïtie eerder openbaar geslachtofferd dan dat er tijd is om de opvallende en afwijkende ingeving te verifiëren.

Want daar kunnen we leren van de wetenschap; hoe opzienbarender de ingeving hoe meer tijd nodig is om de rest te overtuigen met steekhoudende argumenten.

Plaats een reactie


Reacties

Aanbevolen

Powered by
Movable Type 4.1